Kỳ vọng (Expectancy) là gì? #4

Nội dung này phục vụ mục đích giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư hoặc tín hiệu giao dịch.

Trả lời ngắn: Kỳ vọng giao dịch, hay expectancy, là kết quả trung bình ước tính cho mỗi quyết định khi cùng cách làm được lặp lại. Con số này dùng số lần thắng/thua, mức lời/lỗ và chi phí. Giá trị trên 0 không hứa lệnh tiếp theo có lời; nó chỉ mô tả dữ liệu dùng để tính.

Đọc xong, bạn sẽ hiểu:

• Kỳ vọng thống kê khác mong muốn cá nhân ra sao.
• Vì sao thắng nhiều lần vẫn có thể cho trung bình dưới 0.
• Cách tính một bảng giả lập trong 15 phút, trước và sau chi phí.

1. “Kỳ vọng” ở đây không phải mong giá đi theo ý mình

a. Hai nghĩa dễ bị trộn

Kỳ vọng đời thường là điều một người mong sẽ xảy ra. Chẳng hạn, bạn mong cuối tuần không mưa. Mong muốn có thể mạnh, nhưng nó không làm xác suất mưa đổi theo.

Giá trị kỳ vọng là trung bình dài hạn của một phép đo nếu quá trình được lặp lại trong điều kiện phù hợp. Penn State gọi expected value là giá trị trung bình dài hạn của phép đo (STAT 100).

Trong bài này, expectancy là trung bình ước tính cho mỗi quyết định trong một mẫu — nhóm kết quả được chọn theo quy tắc đã nêu. Nó được tính từ dữ liệu đã ghi, nên vẫn có thể khác kết quả tương lai.

b. Nhìn giải lớn nhất chưa nói được trung bình

Một trò chơi hội chợ có giải +10, nhiều giải 0 và vé giá 2 đơn vị. Chỉ nhìn giải +10 chưa biết trung bình mỗi lượt là bao nhiêu. Phải biết mỗi kết quả xuất hiện bao nhiêu lần và mỗi lượt tốn gì.

Ví dụ hội chợ có luật cố định hơn thị trường. Nó chỉ cho thấy ta cần số lần xuất hiện, độ lớn kết quả và chi phí.

Nếu expectancy trong một mẫu là +0,1 đơn vị, điều đó không có nghĩa lượt tiếp theo chắc nhận +0,1. Mỗi lượt vẫn có kết quả riêng; +0,1 là trung bình ước tính của chuỗi.

Tần suất thắng/thua là số W/L chia tổng kết quả được phân loại. Lãi/lỗ trung bình là tổng độ lớn lời/lỗ chia số W/L tương ứng. Chi phí bình quân là tổng chi phí chia tổng quyết định.

Hình 1 — Expectancy là trung bình ước tính của một chuỗi, không phải kết quả lệnh kế tiếp.

2. Expectancy được ghép từ bốn phần như thế nào?

a. Chuẩn bị các con số

Trong bảng giả lập, W là kết quả thắng và L là kết quả thua.

Tần suất thắng thường được gọi là win rate. Hãy tính riêng số W/L, tổng đơn vị lời/lỗ và tổng chi phí trước khi thay vào công thức.

Ta dùng độ lớn dương cho lỗ trung bình. Ví dụ các lệnh L đều −1, thì độ lớn lỗ trung bình là 1. Công thức đã có dấu trừ, nên không trừ một số âm thêm lần nữa.

b. Công thức đọc bằng lời

Expectancy sau chi phí = (tần suất thắng × lãi trung bình) − (tần suất thua × lỗ trung bình) − chi phí bình quân

Nói dễ hiểu: lấy phần đóng góp trung bình của nhóm thắng, trừ phần lấy đi trung bình của nhóm thua, rồi trừ chi phí.

c. Hai mẫu cho hai bài học khác nhau

Mẫu A:

0,4 × 2 − 0,6 × 1 − 0,1 = +0,1

Nhóm thắng đóng góp +0,8 đơn vị mỗi quyết định; nhóm thua lấy đi 0,6; chi phí lấy thêm 0,1. Phần còn lại là +0,1 trong mẫu.

Mẫu B:

0,7 × 0,5 − 0,3 × 1,5 − 0,05 = −0,15

Tần suất thắng 70% nghe đẹp, nhưng phần lời trung bình nhỏ hơn phần lỗ và chi phí cộng lại. Vì vậy, win rate không đủ để kết luận expectancy dương.

Dương nghĩa là lớn hơn 0; âm nghĩa là nhỏ hơn 0. Hai từ này mô tả phép tính, không hứa lệnh tới chắc lời hoặc chắc lỗ.

Hình 2 — Tần suất thắng chỉ là một thành phần của phép tính.

3. Bốn cách đọc sai expectancy

a. Expectancy dương nghĩa là lệnh tới sẽ lời

Sai. Trung bình của chuỗi không dự báo một phần tử riêng. Câu “expectancy +0,1 nên lệnh tới sẽ lời” đã biến con số mô tả thành lời tiên tri.

b. Tần suất thắng cao nghĩa là expectancy dương

Mẫu B vừa cho thấy điều ngược lại. Cần cả độ lớn lời, độ lớn lỗ và chi phí. Giống hóa đơn có giá niêm yết và phí giao hàng: bỏ phí thì tổng thực trả bị đọc sai.

c. Con số quá khứ là giá trị thật cố định

Expectancy tính từ một mẫu là ước tính, tức con số gần đúng từ dữ liệu. Quy tắc, cách thực hiện hoặc thị trường đổi thì trung bình tương lai có thể đổi.

Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) nhắc rằng hiệu suất quá khứ không dự báo tương lai; kết quả không đến từ giao dịch thật phải nêu giới hạn (CFTC).

d. Xóa hàng khó phân loại để bảng đẹp hơn

Nếu bảng có hòa (kết quả bằng 0), đóng thủ công hoặc thiếu dữ liệu, phải khóa cách xử lý trước. Xóa sau khi nhìn kết quả làm đổi cả mẫu số và trung bình.

Dữ liệu giả lập là kết quả được tạo để học, không phải giao dịch thật. Nó không phản ánh đủ cách quyết định thật được thực hiện. CFTC cũng cảnh báo quảng cáo hệ thống có thể bỏ chi phí và không hệ thống nào bảo đảm lợi nhuận (CFTC).

4. Danh sách kiểm tra trước khi tin một con số expectancy

Bước 1: Khóa cách phân loại

Viết rõ W, L, hòa và không xác định. Một kết quả chỉ được xếp một nhóm.

Bước 2: Khóa cửa sổ mẫu

Ghi điểm bắt đầu và kết thúc trước khi tính. Đừng chỉ chọn tuần hoặc lệnh hợp câu chuyện.

Bước 3: So điều kiện

Tách mẫu nếu quy tắc, thị trường, khoảng thời gian được xét hoặc cách thực hiện đã đổi.

Việc giữ cách ghi nhất quán sẽ được nối tiếp ở bài Kỷ luật trong Trading #22.

Bước 4: Dùng kết quả sau chi phí

Không thay kết quả đã ghi bằng mức lời dự định. Phí và chi phí làm giảm kết quả; Investor.gov giải thích chi phí nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đáng kể theo thời gian (Investor.gov).

Bước 5: Ghi giới hạn cạnh con số

Ghi số kết quả, giai đoạn, dữ liệu thiếu và việc đây là dữ liệu thật hay giả lập.

Dừng nếu thiếu chi phí, không biết cách chọn mẫu, chỉ có con số trung bình mà không có W/L, hoặc đang muốn tăng tiền thật vì expectancy dương.

Câu có điều kiện nên là: “Trong mẫu 10 kết quả giả lập, expectancy sau chi phí là +0,1 đơn vị mỗi quyết định; tương lai vẫn có thể khác.”

Nếu chưa biết chi phí và cách chọn mẫu, tôi chưa thể kết luận expectancy dương hay âm.

5. Bài tập 15 phút: tính expectancy của 10 kết quả giả lập

a. Công cụ và dữ liệu

Dùng Google Sheets, LibreOffice Calc hoặc máy tính. Không mở lệnh và không dùng tiền thật.

Mỗi lần có chi phí giả lập 0,1 đơn vị.

b. Cách làm

1. Đếm 4 W và 6 L.
2. Tính lãi trung bình: 8/4 = 2.
3. Tính lỗ trung bình: 6/6 = 1.
4. Tính expectancy trước chi phí.
5. Trừ chi phí bình quân 0,1.

c. Mẫu đối chiếu đã điền

Hình 3 — Tách chi phí giúp tránh đọc quá đẹp một mẫu giả lập.

+0,1 chỉ là kết quả của bảng giả lập, không phải mục tiêu hay cam kết. Dừng ở bảng; chưa giao dịch để “kiểm chứng”.

6. Tổng kết và đường học tiếp

a. Năm ý chính

• Kỳ vọng giao dịch là trung bình ước tính mỗi quyết định, không phải mong muốn.
• Tần suất thắng phải đi cùng độ lớn lời, độ lớn lỗ và chi phí.
• Win rate cao vẫn có thể cho expectancy âm.
• Expectancy từ quá khứ là ước tính có điều kiện, không dự báo lệnh tới.
• Cách chọn mẫu và phân loại dữ liệu phải được khóa trước khi tính.

b. Câu hỏi tự kiểm tra

• Kỳ vọng đời thường khác giá trị kỳ vọng thế nào?
• Vì sao mẫu B có 70% W nhưng expectancy âm?
• Khi nào phải dừng đọc một con số expectancy?

c. Gợi ý đáp án

Xem gợi ý câu 1

Một bên là điều mong muốn; bên kia là trung bình dài hạn của phép đo khi quá trình lặp phù hợp. → Xem lại mục 1.

Xem gợi ý câu 2

Lãi trung bình nhỏ hơn phần lỗ trung bình và chi phí cộng lại. → Xem lại mục 2.

Xem gợi ý câu 3

Dừng khi thiếu phí, cách chọn mẫu, W/L hoặc khi muốn biến con số thành lý do tăng tiền thật. → Xem lại mục 4.

d. Thuật ngữ cần nhớ

e. Nguồn tham khảo

• Penn State STAT 100 — Understanding Uncertainty
• CFTC — Understand Your Contractual Obligations
• CFTC — Commodity Trading Systems Sold on the Internet
• Investor.gov — How Fees and Expenses Affect Your Investment Portfolio

Bài trước: Hiểu về xác suất trong Trading #3. Bài tiếp: Tại sao không thể thắng mọi lệnh? #5. Khi cần ghi dữ liệu đều, xem nhật ký tâm lý giao dịch.

Nội dung này phục vụ mục đích giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư hoặc tín hiệu giao dịch. Mọi thị trường đều có rủi ro mất vốn.