Yield trái phiếu là gì? Phân biệt Current Yield và YTM #4

Nội dung này phục vụ mục đích giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư hoặc tín hiệu giao dịch.

Trả lời ngắn: Yield trái phiếu, hay lợi suất trái phiếu, là tỷ lệ quy theo năm dùng để mô tả mức thu nhập hoặc mức sinh lời của trái phiếu theo một cách tính cụ thể. Vì coupon rate, current yield và YTM đo những phần khác nhau, bạn luôn phải hỏi “yield nào?” trước khi so sánh.

Đọc xong, bạn sẽ hiểu:

• Vì sao một trái phiếu coupon 6% có thể có current yield 6,32%.
• Current yield khác YTM ở dữ liệu và giả định nào.
• Vì sao yield cao không tự động đồng nghĩa với một lựa chọn tốt hơn.

1. Yield trái phiếu là gì, và phải hỏi “yield nào”?

a. Một từ, nhiều cách đo

Yield là tên gọi chung cho tỷ lệ sinh lời theo năm, không phải một con số duy nhất. FINRA tách nó thành coupon yield (tên khác của coupon rate), current yield và yield to maturity.

Ta sẽ dùng một trái phiếu giả lập xuyên suốt bài:

• Mệnh giá: 1.000.000đ.
• Coupon rate: 6%/năm.
• Coupon dự kiến trả trong một năm: 60.000đ.
• Giá đang được chào: 950.000đ.

Coupon rate là tỷ lệ năm áp lên mệnh giá để xác định coupon. Với trái phiếu có tỷ lệ cố định (fixed-rate), nó không chạy theo giá mua. Bạn đã gặp phép tính này ở bài Coupon #3.

Current yield, hay lợi suất hiện hành, lấy coupon một năm chia cho giá thị trường đang xét. Với dữ liệu trên, nó là 60.000đ chia 950.000đ.

YTM (yield to maturity, lợi suất đến đáo hạn) là tỷ lệ chiết khấu khiến giá trị hôm nay của coupon và khoản hoàn gốc dự kiến bằng giá trái phiếu.

Hình 1 — Ba thước đo cùng nhìn một trái phiếu nhưng dùng dữ liệu và trả lời câu hỏi khác nhau.

b. Yield không phải số tiền đã nằm trong tài khoản

YTM 7% không có nghĩa bạn đã nhận 7% tiền. Kết quả thật còn phụ thuộc việc trả nợ, thời gian nắm giữ, giá bán, tái đầu tư coupon, phí và thuế. Vì vậy, hãy hỏi:

Đây là coupon rate, current yield, YTM hay một loại yield khác?

Nếu tên thước đo không rõ, chưa nên đặt nó cạnh một con số khác.

2. Current Yield: lấy coupon năm chia cho giá mua

a. Công thức đủ dùng cho người mới

Công thức của current yield là:

Current yield = Coupon một năm / Giá thị trường đang xét

Với bond giả lập:

Current yield = 60.000đ / 950.000đ = 0,06316 ≈ 6,32%/năm

Tử số là coupon một năm. Mẫu số là giá thị trường đang xét, không phải mệnh giá. Kết quả là tỷ lệ theo năm, không phải 60.000đ tiền coupon.

Hãy đổi mẫu số và giữ coupon năm 60.000đ:

Discount, premium và par lần lượt là giá thấp hơn, cao hơn và bằng mệnh giá. Cùng coupon 60.000đ, giá thấp hơn làm current yield cao hơn. Đây là quan hệ số học, không phải dự báo giá.

b. Current yield bỏ sót điều gì?

Current yield tiện để kiểm tra coupon so với giá, nhưng không đưa khoản hoàn gốc hay thời gian còn lại vào phép tính, cũng không xử lý việc bond bị mua lại sớm.

Ví dụ, bạn mua ở 950.000đ và nhà phát hành hoàn 1.000.000đ khi đáo hạn. Khoản chênh 50.000đ không nằm trong current yield. Ngược lại, mua ở 1.050.000đ rồi chỉ nhận 1.000.000đ tiền gốc cũng tạo ra chênh lệch âm mà current yield bỏ qua.

3. YTM nhìn rộng hơn Current Yield ra sao?

a. YTM gom cả timeline dòng tiền

Dòng tiền là coupon theo kỳ và tiền gốc dự kiến. Đáo hạn là ngày tiền gốc dự kiến được hoàn trả theo điều khoản.

YTM tìm một tỷ lệ duy nhất để giá trị hôm nay của toàn bộ dòng tiền đó bằng giá bạn trả. FINRA diễn đạt YTM là tỷ lệ tổng thể của người mua bond ở giá thị trường và giữ đến đáo hạn; về toán học, đó là tỷ lệ chiết khấu cân bằng giá với toàn bộ coupon và principal tương lai.

Bạn chưa cần giải phương trình bằng tay. YTM dùng:

• Giá mua hôm nay.
• Số tiền và ngày trả từng coupon.
• Mệnh giá được hoàn khi đáo hạn.
• Thời gian còn lại đến đáo hạn.

YTM tính cả coupon và chênh lệch giữa giá mua với tiền gốc dự kiến hoàn trả.

Hình 2 — YTM nhìn toàn bộ timeline dự kiến; current yield chỉ lấy coupon năm chia giá.

b. YTM đi kèm giả định, không đi kèm bảo đảm

Khi đọc YTM, hãy đọc cả các điều kiện đi cùng:

• Bạn giữ bond đến đáo hạn.
• Nhà phát hành trả coupon và principal đúng như lịch.
• Coupon có thể được tái đầu tư ở mức phù hợp với cách tính.
• Không có sự kiện mua lại sớm làm thay đổi timeline.

Rủi ro tái đầu tư xuất hiện khi coupon chỉ tìm được mức sinh lời thấp hơn giả định. Nếu nhà phát hành không trả đủ, YTM ban đầu không bù khoản thiếu hụt.

Với bond cho phép nhà phát hành mua lại trước hạn, bạn còn có thể gặp yield-to-call, tức lợi suất nếu bond bị mua lại ở một ngày và giá đã quy định. Yield-to-worst là mức thấp nhất trong các kịch bản được phép theo điều khoản, không tính vỡ nợ. Nếu bond có quyền mua lại sớm, đừng chỉ nhìn YTM.

4. Vì sao giá tăng thì yield giảm, và yield cao chưa chắc tốt?

a. Quan hệ giá–yield ngược chiều

Với một bond fixed-rate, coupon bằng tiền không đổi theo giá giao dịch. Khi giá mua giảm, current yield tăng vì cùng tử số được chia cho mẫu số nhỏ hơn. Khi giá tăng, current yield giảm.

YTM cũng thường đi ngược chiều giá: để cùng chuỗi dòng tiền tương lai có giá hôm nay thấp hơn, tỷ lệ chiết khấu cân bằng phải cao hơn. Investor.gov mô tả quan hệ price–yield như hai đầu bập bênh: giá lên thì yield xuống, và ngược lại, khi các yếu tố khác giữ nguyên.

Hình 3 — Giữ coupon cố định: giá 950.000đ cho current yield cao hơn giá 1.050.000đ.

Quan hệ này giúp bạn đọc bảng giá, nhưng không nói trước ngày mai bên nào sẽ dịch chuyển. Cơ chế định giá sâu hơn nằm ở bài Bond Pricing #2.

b. Yield cao có thể là tín hiệu phải hỏi thêm

Hai bond cùng YTM 8% chưa chắc tương đương: chúng có thể khác kỳ hạn, khả năng trả nợ, thanh khoản hoặc quyền mua lại sớm.

Yield cao có thể đi cùng giá giảm vì lo ngại thanh toán hoặc khó bán. Con số cao không xóa nguyên nhân khiến thị trường đòi mức bù cao hơn.

Lợi nhuận thực nhận chỉ được biết sau các dòng tiền, giá bán, phí, thuế và sự kiện thật đã xảy ra. Nó có thể khác yield ban đầu nếu bạn bán sớm, coupon được tái đầu tư ở mức khác, bond bị mua lại hoặc nhà phát hành không trả đủ.

5. Checklist và bài tập 10–15 phút

a. Sáu câu hỏi trước khi so yield

1. Loại yield nào? Coupon rate, current yield, YTM hay yield-to-call?
2. Giá nào? Giá chào mua, giá chào bán hay giao dịch gần nhất; tại thời điểm nào?
3. Cùng đơn vị chưa? Cùng đồng tiền, quy ước năm và cách tính chưa?
4. Cùng kỳ hạn/rủi ro chưa? Ngày đáo hạn và khả năng trả nợ có tương đồng?
5. Có quyền mua lại sớm không? Nếu có, YTM một mình chưa đủ.
6. Nguồn và giả định có rõ không? Dòng tiền và ngày dữ liệu phải kiểm tra được.

Hãy dừng lại nếu màn hình chỉ ghi “yield” nhưng không giải thích loại, ngày và giá dùng để tính. Cũng dừng nếu tài liệu quảng cáo biến yield dự kiến thành cam kết hoặc không cho bạn xem điều khoản thanh toán.

Hình 4 — Phiếu kiểm tra tối thiểu trước khi đặt hai con số yield cạnh nhau.

b. Mẫu đối chiếu đã điền

Mở Google Sheets hoặc LibreOffice Calc. Dùng dữ liệu giả dưới đây, chưa giao dịch bằng tiền thật.

Nhập coupon năm ở B2, ba mức giá ở B3:B5. Tại C3, dùng =$B$2/B3, kéo xuống C5 và định dạng phần trăm. Bài tập chỉ minh họa current yield, không tính YTM hay cho biết bond nào phù hợp hơn.

6. Tổng kết: gọi đúng tên yield trước khi so sánh

a. Năm ý chính

• Yield là tên chung; luôn hỏi loại yield cụ thể.
• Coupon rate dựa trên mệnh giá, còn current yield dựa trên giá đang xét.
• Current yield dễ tính nhưng bỏ qua phần giá về mệnh giá và thời gian.
• YTM nhìn toàn bộ dòng tiền đến đáo hạn nhưng đi kèm nhiều giả định.
• Giá và yield thường ngược chiều; yield cao không tự động nghĩa là tốt hơn.

b. Câu hỏi tự kiểm tra

• Bond trả 60.000đ coupon năm và có giá 1.200.000đ thì current yield là bao nhiêu?
• Vì sao current yield không phản ánh khoản 50.000đ từ giá 950.000đ về mệnh giá 1.000.000đ?
• Một YTM niêm yết có phải kết quả chắc chắn nhận được không?
• Trước khi so hai yield, tối thiểu phải gọi đúng điều gì?

c. Gợi ý đáp án

Xem gợi ý câu 1

5,00%/năm: lấy 60.000 chia 1.200.000. Xem lại mục 2.

Xem gợi ý câu 2

Vì current yield chỉ dùng coupon năm và giá, không đưa khoản hoàn gốc hay thời gian vào công thức. Xem lại mục 2.

Xem gợi ý câu 3

Không. YTM dựa trên timeline và giả định; kết quả thật có thể lệch vì bán sớm, tái đầu tư, mua lại hoặc không thanh toán đủ. Xem lại mục 3–4.

Xem gợi ý câu 4

Phải gọi đúng loại yield, rồi mới kiểm tra giá, ngày, kỳ hạn, tín dụng và điều khoản. Xem lại mục 5.

d. Thuật ngữ cần nhớ

e. Nguồn tham khảo

• FINRA — Understanding Bond Yield and Return
• Investor.gov — What Are Corporate Bonds?
• TreasuryDirect — Glossary of Terms

Đi tiếp trong series: quay lại Coupon trái phiếu #3 hoặc học Clean Price và Dirty Price #5 để hiểu vì sao giá hiển thị và số tiền thanh toán có thể khác nhau.

Bài viết chỉ nhằm mục đích giáo dục, không phải khuyến nghị giao dịch.