Hợp đồng Forward là gì? #2

Nội dung này phục vụ mục đích giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư hoặc tín hiệu giao dịch.

Trả lời ngắn: Hợp đồng Forward là cam kết song phương: hôm nay hai bên thỏa thuận tài sản, khối lượng, giá và cách thanh toán cho một ngày tương lai. Bên mua và bên bán đều có nghĩa vụ. Điều khoản có thể may đo, nhưng việc chốt giá không xóa rủi ro đối tác hoặc mọi chi phí.

Đọc xong, bạn sẽ hiểu:

Bảy điều khoản phải có trước khi tính lời/lỗ theo giá.

Vì sao payoff bên mua và bên bán luôn đối dấu trong ví dụ đơn giản.

Forward khác Futures ở chỗ nào và khi nào phải dừng.

Nếu chưa rõ derivative là hợp đồng tham chiếu, hãy đọc lại Công cụ phái sinh là gì? #1 trước. Bài này chỉ zoom vào Forward.

1. Hợp đồng Forward là gì, và hai bên đang cam kết điều gì

Forward, hay hợp đồng kỳ hạn, bắt đầu bằng một thỏa thuận giữa hai bên. Bên mua Forward cam kết nhận tài sản và trả tiền theo điều khoản. Bên bán Forward cam kết giao tài sản và nhận tiền. Trong ngôn ngữ chuyên môn, hai vai trò còn được gọi là vị thế mua (long) và vị thế bán (short), nhưng bài này ưu tiên tên Việt để khỏi đảo chủ thể.

Ví dụ giả định: ngày 29/07/2026, nông dân A và xưởng B chốt việc giao 1.000 kg gạo loại A vào 29/10/2026 với giá 25.000đ/kg. Gạo là tài sản cơ sở — thứ hợp đồng yêu cầu giao hoặc dùng để tính thanh toán. A là bên bán; B là bên mua. Nếu đủ điều khoản, cả hai cùng phải thực hiện, chứ B không có “quyền mua nếu thích” như người mua quyền chọn (option).

CFTC mô tả Forward là giao dịch phổ biến trong thương mại hàng hóa, cho phép bên mua và bán thỏa thuận chất lượng, số lượng, ngày giao; điều khoản có thể cá nhân hóa hơn hợp đồng Futures chuẩn hóa (CFTC Glossary). BIS cũng nêu Forward thường không giao dịch trên sở giao dịch có tổ chức và điều khoản không chuẩn hóa (BIS Glossary).

“Thường” không có nghĩa “luôn luôn” hay “không chịu quy định”. OTC (over-the-counter) ở đây là thỏa thuận ngoài một sổ lệnh tập trung, thường được may đo cho hai bên. Phạm vi pháp lý còn tùy tài sản, quốc gia và chủ thể.

Ví dụ đời thường gần nhất là đặt giá mâm cỗ cho ngày cưới: nhà hàng giữ giá, khách giữ số bàn và ngày. Nhưng Forward tài chính/hàng hóa có quy tắc về tài sản, thanh toán và rủi ro đối tác; phép so sánh chỉ giúp nhớ “hai bên cùng cam kết”.

2. Forward hoạt động qua bảy điều khoản

Một câu “chốt 25.000đ/kg” chưa tạo thành bản mô tả đủ dùng. Hãy mở Forward thành bảy ô:

Tài sản và chất lượng: gạo loại A, không chỉ ghi “gạo”.
Khối lượng: 1.000 kg.
Hai bên: nông dân A giao, xưởng B nhận.
Giá giao hàng K: 25.000đ/kg, là giá đã chốt để thanh toán.
Ngày ký: 29/07/2026.
Ngày đáo hạn: 29/10/2026, là ngày nghĩa vụ được hoàn tất.
Cách thanh toán: giao gạo và trả 25 triệu đồng.

Hình 1 — Forward chỉ rõ nghĩa khi tài sản, hai bên, giá, khối lượng, ngày và cách thanh toán cùng được chốt.

Trong ví dụ, cách thanh toán là giao vật chất: A giao gạo, B trả tiền. Không phải Forward nào cũng vậy. Một số hợp đồng chỉ thanh toán tiền, nghĩa là trả khoản chênh lệch theo công thức mà không giao tài sản. BIS còn ghi nhận non-deliverable forward là dạng chỉ thanh toán chênh lệch giữa tỷ giá Forward và tỷ giá giao ngay khi đáo hạn (BIS OTC derivatives).

Vì thế, câu “mua Forward” chưa nói bạn sẽ nhận tài sản thật. Phải đọc ô số 7. Thiếu nguồn giá hoặc cách thanh toán, tôi chưa biết con số đáo hạn được tính thế nào.

3. Payoff hai phía, ba sai lầm và rủi ro đối tác

Để nhìn quan hệ giá, đặt:

K: giá giao hàng đã chốt, đơn vị đồng/kg.
S_T: giá giao ngay tại đáo hạn, tức giá mua bán ngay quan sát vào ngày hợp đồng kết thúc.
Q: khối lượng, đơn vị kg.

Trong ví dụ đơn giản, bỏ qua phí và chất lượng:

Payoff bên mua: (S_T - K) × Q.
Payoff bên bán: (K - S_T) × Q.

Nếu S_T = 27.000đ/kg, payoff B là (27.000 - 25.000) × 1.000 = +2.000.000đ; payoff A là -2.000.000đ. Nếu S_T = 23.000đ/kg, B là -2.000.000đ, còn A là +2.000.000đ. Hai phía đối dấu vì cùng một chênh lệch được nhìn từ hai nghĩa vụ.

Hình 2 — Khi giá giao ngay tại đáo hạn đi qua K=25.000đ, payoff bên mua và bên bán đổi dấu đối xứng.

Payoff chưa phải lãi/lỗ tổng thể (P&L). Lãi/lỗ tổng thể còn có vận chuyển, hao hụt, tài sản bảo đảm (collateral), thuế, phí và chi phí thay thế. Giá gạo 27.000đ cũng chưa nói lô gạo giao có đúng loại A.

Ba sai lầm hay gặp:

“Chốt giá” bằng “khóa lợi nhuận”. Forward khóa K, không khóa mọi chi phí. A cũng bỏ phần thuận lợi nếu giá giao ngay tăng mạnh.
Mở giao dịch ngược là xóa hợp đồng cũ. CFTC lưu ý bán một Forward giống hệt cho người khác có thể tạo thêm hợp đồng thứ hai; nghĩa vụ với đối tác cũ vẫn tồn tại (CFTC Economic Purpose).
Chỉ nhìn hướng giá. Đúng hướng vẫn có thể không nhận được tiền/hàng nếu đối tác vỡ cam kết.

Rủi ro đối tác là nguy cơ bên còn lại không thực hiện nghĩa vụ. CFTC nêu Forward khiến mỗi bên chịu rủi ro đối tác vỡ cam kết, khác với Futures trên thị trường chỉ định được tổ chức bù trừ bảo đảm theo cơ chế áp dụng (CFTC Glossary).

Nếu giá giao ngay là 27.000đ mà A không giao, B có thể phải ký giao dịch thay thế ở giá cao hơn. Chi phí thay thế là chi phí để có giao dịch mới thay hợp đồng bị vỡ; chênh 2 triệu chỉ là minh họa giá, chưa phải toàn bộ thiệt hại.

4. Forward khác Futures thế nào và checklist trước khi ký

Forward giống áo may đo: hai bên chọn khối lượng, chất lượng, ngày và thanh toán. Futures giống bảng size chuẩn: điều khoản chính được chuẩn hóa cho thị trường tổ chức. Ví dụ này không nói loại nào tốt hơn.

Câu hỏi	Forward	Futures
Điều khoản	Thường may đo	Chuẩn hóa theo hợp đồng
Nơi thỏa thuận	Thường OTC	Thị trường tổ chức
Đối tác	Nghĩa vụ song phương	Qua cơ chế thành viên/bù trừ
Thoát nghĩa vụ	Không tự đóng/bù (offset) với người khác	Có cơ chế đóng/bù theo quy tắc

Hình 3 — Forward may đo điều khoản song phương; Futures dùng bộ điều khoản chuẩn và cơ chế thị trường tổ chức.

Bù trừ là cơ chế trung tâm quản lý nghĩa vụ của các thành viên. Nó giảm một số rủi ro đối tác theo thiết kế thị trường, không biến Futures thành không có rủi ro. Bài Hợp đồng Futures là gì? #3 sẽ giải thích chuẩn hóa, ký quỹ và điều chỉnh hằng ngày.

Checklist trước khi chấp nhận một Forward:

Xác định tài sản, chất lượng và nguồn giá S_T.
Ghi rõ ai giao, ai nhận, ai trả tiền.
Kiểm tra K, Q, ngày ký và đáo hạn.
Đọc cách thanh toán vật chất hay bằng tiền.
Kiểm tra tài sản bảo đảm, điều kiện vỡ cam kết và tranh chấp.
Tính cả hai kịch bản giá giao ngay cao hơn/thấp hơn K.
Ghi riêng payoff và chi phí chưa tính.

Dừng lại nếu thiếu nguồn giá, chất lượng, cách thanh toán, người chịu nghĩa vụ hoặc cách xử lý khi đối tác không thực hiện. Đừng để một công thức ngắn che một hợp đồng thiếu điều khoản.

5. Bài tập 15 phút: điền Forward Sheet và payoff ledger

Dùng Google Sheets, LibreOffice hoặc giấy bút. Không cần tài khoản môi giới.

Mẫu đối chiếu

Trường	Mẫu gốc	Bài tập đổi
K	25.000đ/kg	25.000đ/kg
S_T	27.000đ/kg	26.200đ/kg
Q	1.000 kg	800 kg
Payoff bên mua	+2.000.000đ	+960.000đ
Payoff bên bán	-2.000.000đ	-960.000đ
Phí/vận chuyển	chưa tính	chưa tính
Kết luận	payoff, chưa phải lãi/lỗ tổng thể	payoff, chưa phải lãi/lỗ tổng thể

Với cột bài tập: (26.200 - 25.000) × 800 = +960.000đ cho bên mua; bên bán là -960.000đ. Sau đó viết ba dòng còn thiếu: nguồn giá giao ngay, chất lượng gạo và tài sản bảo đảm. Nếu không có dữ liệu, ghi CHƯA NÊU, không tự đoán.

Bài tập đạt khi hai payoff đối dấu, đơn vị đúng và kết luận không gọi payoff là lợi nhuận cuối cùng. Chỉ dùng dữ liệu demo; chưa dùng tiền thật.

6. Tổng kết: chốt giá không có nghĩa xóa mọi rủi ro

Năm ý chính

Forward là cam kết song phương được thỏa thuận cho một ngày tương lai.
Bảy ô cốt lõi gồm tài sản, khối lượng, hai bên, K, ngày ký, đáo hạn và thanh toán.
Payoff bên mua và bên bán đối dấu; payoff chưa phải lãi/lỗ tổng thể.
Điều khoản may đo giúp khớp nhu cầu nhưng làm rủi ro đối tác cần được đọc kỹ.
Forward và Futures khác về chuẩn hóa, nơi giao dịch, bù trừ và cách đóng/bù.

Câu hỏi tự kiểm tra

Vì sao bên mua Forward không giống người mua quyền chọn?
Khi S_T=27.000, K=25.000, Q=1.000, payoff hai bên là bao nhiêu?
Vì sao giao dịch Forward ngược với người khác không tự xóa hợp đồng cũ?
Checklist yêu cầu dừng ở những điểm nào?

Gợi ý đáp án

Xem gợi ý câu 1

Bên mua Forward có nghĩa vụ nhận tài sản/trả tiền theo điều khoản, không chỉ có quyền lựa chọn. Xem lại mục 1.

Xem gợi ý câu 2

Bên mua +2 triệu đồng, bên bán -2 triệu đồng trước chi phí. Xem lại mục 3.

Xem gợi ý câu 3

Đối tác mới tạo hợp đồng mới; nghĩa vụ song phương với đối tác cũ vẫn tồn tại. Xem lại mục 3.

Xem gợi ý câu 4

Dừng khi thiếu nguồn giá, chất lượng, thanh toán, chủ thể nghĩa vụ hoặc xử lý vỡ cam kết. Xem lại mục 4.

Thuật ngữ cần nhớ

Thuật ngữ	Giải thích ngắn
Forward	Cam kết song phương giao dịch trong tương lai theo điều khoản chốt trước.
OTC	Thỏa thuận ngoài một sổ lệnh tập trung, thường được may đo.
Giá giao hàng K	Giá đã chốt dùng khi đáo hạn.
Spot tại đáo hạn S_T	Giá giao ngay quan sát khi hợp đồng kết thúc.
Payoff	Chênh lệch theo cấu trúc hợp đồng trước chi phí.
Giao vật chất	Giao tài sản và trả tiền.
Rủi ro đối tác	Nguy cơ bên còn lại không thực hiện nghĩa vụ.
Chi phí thay thế	Chi phí ký giao dịch mới thay hợp đồng bị vỡ.
Bù trừ	Cơ chế trung tâm quản lý nghĩa vụ thành viên.

Nguồn tham khảo

CFTC Futures Glossary — Forward, OTC và counterparty risk.
BIS Glossary — Forward contract — delayed delivery và non-standardized terms.
CFTC — Economic Purpose of Futures Markets — khác biệt cách đóng/bù giữa Forward và Futures.
Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 — hợp đồng kỳ hạn trong phạm vi chứng khoán phái sinh Việt Nam.

Điều hướng bài học

Bài trước: Công cụ phái sinh là gì? #1.
Bài tiếp theo: Hợp đồng Futures là gì? #3.

Nội dung này phục vụ mục đích giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư hoặc tín hiệu giao dịch. Mọi thị trường đều có rủi ro mất vốn.